Przejdź do strony

−Wyspy łączące ludzi i przyrodę− Światowy Geopark UNESCO Wysp Oki Strona główna

Menu

Ta strona: Strona główna Geohistoria Okres kontynentalny Gnejs z Oki

Gnejs z Oki

Tablica informacyjna nt. gnejsu z Oki (Dōgo)

Najstarszym typem skały spotykanym na wyspach jest gnejs z Oki, który powstał ok. 250 mln lat temu. Jest wyjątkowy nie tylko ze względu na swój wiek; to również cenne źródło informacji o procesie powstania Archipelagu Japońskiego.

W Japonii tego typu skała występuje jeszcze w regionie Hida w prefekturze Gifu (gnejs z Hida). Ze względu na wiek oraz położenie geograficzne te dwa gnejsy można nazwać „fundamentem Archipelagu Japońskiego”.

Rozpoznanie gnejsu tylko na podstawie wyglądu jest niemożliwe. Skała ta może być np. całkowicie biała, mieć jasnozielone lub czerwone plamy, albo być w biało-czarne pasy. Na Dōgo jest z niej zbudowany m.in. klif opodal tamy Chōshi w centralnej części wyspy. Gnejs jest szeroko wykorzystywany w postaci żwiru oraz jako surowiec przy osuszaniu brzegu morza i powiększaniu terenu lądowego wysp Dōgo i Dōzen.

Gnejs z Oki

Chociaż na pierwszy rzut oka gnejs wygląda zupełnie zwyczajnie, jest z nim związana niezwykła historia. W czasach, gdy Archipelag Japoński był częścią superkontynentu Pangea, warstwy ziemi z tego terenu (wówczas na dnie morza) zostały wciągnięte pod ziemię. Tam, pod wpływem temperatury i wysokiego ciśnienia, część materiału się stopiła, a następnie wystygła i stwardniała. W ten sposób powstał gnejs.

Dowodem na to jest fakt, że protolitem (skałą macierzystą) tutejszego gnejsu są warstwy ziemi przeniesione z superkontynentu Pangea oraz minerały odporne na działanie wysokiej temperatury i ciśnienia.

Analiza składu skały wykazała, że najstarsze komponenty w protolicie gnejsu liczą sobie co najmniej 350 mln lat (bo przed tyloma laty powstały najmłodsze minerały zawarte w tej skale). Ustalono też, że ok. 250 mln lat temu na głębokości 15 km protolit został poddany działaniu temperatury sięgającej 800 stopni oraz wysokiemu ciśnieniu.

Podsumowując, w gnejsie zawarte są materiały, które pochodzą z okresu od 350 do 250 mln temu.

Cyrkon wyekstrahowany z gnejsu z Oki (dzięki uprzejmości prof. Hiroto Ohira z Wydziału Nauk Ścisłych i Inżynierii Uniwersytetu Shimane)

Co więcej, wśród warstw ziemi ściągniętych z kontynentu do morza znajdowały się minerały (cyrkon), które powstały aż 3 mld lat temu (czyli zaledwie 1,5 mld lat po uformowaniu się naszej planety!). Stąd wiemy, że bardzo blisko ówczesnego Oki znajdował się bardzo stary geologicznie kontynent. Cyrkon jest minerałem o bardzo wysokiej temperaturze topnienia, wobec czego nie zmienia stanu skupienia nawet w warunkach, które zaowocowały powstaniem gnejsu. Dzięki datowaniu metodą trakową możliwe było ustalenie wieku kryształów cyrkonu zawartych w skale.

Gnejs jest jednym z rodzajów skał metamorficznych. Powstaje w warunkach niższej temperatury i ciśnienia niż magma; gdy jeden z jego protolitów najpierw topnieje, a potem zastyga. Dzięki temu jesteśmy w stanie ustalić czym był protolit oraz w jakiej temperaturze powstała dana skała metamorficzna.

Przejdź do góry